corona

Whitepaper Coronavirus

Laatste update: 27 maart 2020

Na de initiële uitbraak van het zogenaamde Coronavirus in China heeft dit virus verschillende delen van de wereld weten te bereiken. Zeker is dat zowel Europa als Azië behoorlijk getroffen worden door dit virus. Nu de uitbraak in Azië lijkt te verminderen is Europa het epicentrum van deze pandemie.

 

Wat is het Coronavirus

Het Coronavirus is een familie van virussen die over het algemeen redelijk bekend zijn. Een eenvoudige verkoudheid tot de MERS- en SARS-virussen behoren tot deze familie. Coronavirussen zijn zogenaamde zoönose virussen die overgedragen worden van dieren op de mens. Zo is na uitvoerig onderzoek gebleken dat katten het zogenaamde SARS-virus overbrachten en bij MERS kwam het virus van dromedarissen. Het huidige virus heeft inmiddels de naam SARS-CoV-2.

Symptomen

Mensen die last hebben van dit nieuwe Coronavirus hebben symptomen als koorts en luchtwegklachten (hoesten, neusverkouden, keelpijn of longontsteking). Het nieuwe virus uit Wuhan wijkt af van de tot op heden bekende Coronavirussen bij mensen.

Verspreiding

Het nieuwe Coronavirus is overdraagbaar van mens op mens. Op basis van de rapportage van het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) was de stand van zaken op
22 maart 10:00 Central European Time:

  • 528.025 bevestigde besmettingen;
  • 23.672 bevestigde doden.

Preventie

Het in acht nemen van de normale hygiënemaatregelen, met name handhygiëne, lijkt momenteel de belangrijkste preventiemaatregel. Echter, bij verdachte of bevestigde patiënten geeft de overheid aan dat deze in strikte isolatie moet worden verpleegd. Meer informatie hierover is hier te vinden.

Is dit nieuwe Coronavirus besmettelijker of dodelijker dan bijvoorbeeld de griep?

Ieder jaar bij een griepgolf overlijden er ook mensen. Afhankelijk van de aard van de griep is deze besmettelijker dan anders. Om enig idee te geven, ten tijde van de griepgolf van 2017/2018 schat men dat in Nederland rond de 9.400 doden zijn gevallen (mede) als gevolg van deze griep. Bij deze zogenaamde oversterfte geeft het RIVM aan dat griep niet geregistreerd wordt als (mede) oorzaak van overlijden. De betreffende oversterfte vindt vooral plaats bij mensen van 75 jaar of ouder. Het is met name het onbekende ziekteverloop van het nieuwe Coronavirus dat overheden en medische wereld alert doet zijn. Zeker ook de snelheid van verspreiding, zoals we hebben gezien in Italië, en de incubatietijd (tijd tussen besmetting en eerste ziekteverschijnselen) van tussen de twee dagen tot twee weken, versterken de zorgen over dit nieuwe Coronavirus.

Kijkende naar dit virus in relatie tot andere virussen zien we onderstaand beeld:

Overleden (percentage)
Coronavirus 0,5% – 5%  (tot op heden)
SARS 10%
MERS 30%
Jaarlijkse griep 2017/2018 1%
Jaarlijkse griep 2018/2019 0,7%

Het virus verspreidt zich door hoesten en niezen van met dit virus besmette patiënten. Via kleine druppeltjes komt het virus via de lucht of van handen bij andere personen terecht.

Recente ontwikkelingen

Besmettingen in Nederland

Op 27 maart is melding gemaakt van in totaal 8.603 bevestigde besmettingen met SARS-CoV-2 in Nederland. Het aantal daadwerkelijk besmette personen ligt zeer waarschijnlijk hoger. Doordat bijvoorbeeld mensen die met milde klachten thuisblijven niet getest worden.

Maatregelen van de Rijksoverheid

Vanaf 15 maart heeft de Rijksoverheid in Nederland alle scholen en horeca gesloten. Alle musea en schouwburgen zijn gesloten. Mensen die thuis kunnen werken, moeten dat doen. Ouderen en mensen die kwetsbaar zijn, wordt afgeraden om met het openbaar vervoer te reizen. Deze maatregelen gelden tot en met 1 juni aanstaande. Mensen die symptomen hebben van verkoudheid dienen thuis te blijven. Personeel in de zorg moet thuisblijven als ze symptomen hebben van verkoudheid en koorts. Als een gevolg van deze maatregelen zijn alle sportwedstrijden en evenementen afgelast. Burgemeesters hebben vanaf 23 maart vergaande bevoegdheden gekregen om samenscholingen van drie of meer mensen aan te pakken. Kinderopvang voor mensen die in essentiële infrastructuur, zoals zorg en energievoorziening werken, zal door de overheid geregeld worden.

Cyberaanvallen

Er is een toename te zien in het aantal cyberaanvallen op zorginstellingen en bedrijven en instellingen in de bevoorradingslijn van de zorg. Nederlandse bedrijven die werken in de beveiliging tegen cyberaanvallen hebben samen een initiatief opgepakt om ziekenhuizen te helpen bij de beveiliging tegen cyber aanvallen. Dit initiatief is te vinden op de website Wij helpen ziekenhuizen.

Economische effecten

Inmiddels zijn ook de eerste economische effecten van de uitbraak zichtbaar. Doordat de handelsroute met China feitelijk stil ligt ontstaan er ook in Nederlandse bedrijven tekorten. De situatie in Italië heeft ook invloed. Italië is een belangrijke handelspartner voor Nederland. het openbare nagenoeg leven stil ligt zijn ook hier economische effecten voor Nederlandse bedrijven voelbaar.

Bedrijven in logistieke-, haven-, en luchtvaartsector alsmede bedrijven die halffabricaten uit China of Italië halen ervaren terugval in omzet. Ook de toeristensector en horeca  zullen de effecten blijven voelen. Maatregelen als het inreisverbod voor veel Europeanen in de VS geeft nog een extra negatief effect op de beursnoteringen van de luchtvaartsector. Door de vergaande maatregelen die nu in Europa getroffen worden hebben nagenoeg alle bedrijven last van deze pandemie

Een effect op de langere termijn kan zijn dat pensioenfondsen verder onder druk komen staan door de lagere beurskoersen. Als dit gaat leiden tot kortingen op pensioenen kunnen sectoren als de horeca en toeristenindustrie daar op termijn last van krijgen.

Supermarkten en detailhandel zien een terugkeer naar normaal consumentengedrag. Wel worden strenge maatregelen getroffen om mensen de anderhalve meter aftand te laten bewaren. Kapperszaken, nagelstylisten en andere bedrijfsvormen waarbij de anderhalve meter afstand niet gegarandeerd kan worden zijn tot nader order gesloten.

Zorginstellingen hebben in dit kader een bijzondere positie. Ze zijn naast het leveren van zorg aan besmette patiënten ook verantwoordelijk voor de zorg van veel andere kwetsbare patiënten en het eigen personeel. Momenteel prioriteren ziekenhuizen hun zorg. Daarnaast worden alternatieven bekeken om de reguliere zorg zo veel mogelijk door te laten gaan.  Spoedzorg is gegarandeerd. Voor details kunt u het beste de website van uw ziekenhuis raadplegen of met hen contact opnemen.

De focus ten aanzien van dit virus gaat dan ook van een medische problematiek meer richting problemen in de bedrijfs- en zorgcontinuïteit.
Sommige bedrijven hebben werktijdverkorting aangevraagd voor hun personeel. Hier vindt u meer informatie aan vanuit de Rijksoverheid.

Wat doet de overheid?

Dit nieuw SARS-CoV-2 is op 28 januari 2020 geplaatst in de zogenaamde Groep A melding plichtige ziekten. Hierbij moeten zowel verdachte als bevestigde gevallen van het nieuwe Coronavirus direct bij de GGD gemeld worden.
Mensen wordt aangeraden om bij verkoudheidsverschijnselen of koorts(38 graden) thuis te blijven. Mochten de klachten erger worden of de koorts boven de 38 graden komen, dan dient men telefonisch contact op te nemen met de huisarts of huisartsenpost.
Op 15 maart is besloten om naast sportwedstrijden, evenementen, theaters en musea, ook scholen en horeca te sluiten. Deze maatregel is van kracht tot 1 juni. Ook zijn landingsrechten van vluchten uit zogenaamde risicogebieden per direct geschrapt.

Groepsimmuniteit

Er is gesproken over groepsimmuniteit. Dit is het moment waarop een groep mensen zodanig immuun is voor een virus dat de overdracht tussen mensen nagenoeg stopt. In sommige debatten zowel politiek als op straat gaan mensen er van uit dat deze groepsimmuniteit een  doel op zich is. Het RIVM heeft hierover aangeven dat dit niet het geval is. Het beleid van de rijksoverheid is er op gericht om de piek van de pandemie door te schuiven en af te vlakken. Op deze manier wordt een overbelasting van de ziekenhuiszorg in Nederland voorkomen. Belangrijk punt hierbij is dat momenteel de bloedbank Sanquin onderzoek doet naar de besmetting van gedoneerd bloed. Uit dit onderzoek kan mogelijk worden vastgesteld welke mate van besmetting onder de bevolking aanwezig is.

Gaan we net als in Italië en China ook noodhospitalen bij ziekenhuizen zien?

Dit ligt niet in de lijn der verwachtingen. Medische capaciteit als het gaat om mogelijkheden tot het inrichten van IC bedden is redelijk voorhanden in Nederland. Het probleem zit vooral in de personele capaciteit vanuit de zorg. Een IC bed alleen is niet genoeg als daar niet gekwalificeerde verpleegkundigen en artsen bij geleverd worden. Uitbreiden van mogelijkheden tot extra bedden met mogelijkheden tot beademing in de reguliere ziekenhuizen ligt dan ook meer voor de hand dan de inzet van noodhospitalen.

Wat kan ik als bedrijf, instelling of evenementenorganisatie verwachten?

Bedrijven

Natuurlijk is het van bedrijf tot bedrijf afhankelijk hoe men kan omgaan met het thuiswerken van medewerkers. Daar waar deze mogelijkheid er is, roept de overheid daartoe op. Daar waar negatieve economische gevolgen aan de orde zijn voor het bedrijf kan een beroep worden gedaan op werktijdverkorting. Andere mogelijke maatregelen die de overheid overweegt is garantstelling voor leningen of uitstel van belastingbetaling aan bedrijven die getroffen worden.

(Zorg)instellingen

Instellingen zullen terugvallen op de informatie vanuit de GGD’s, RIVM en veiligheidsregio’s. Daar waar cliënten of patiënten verdacht of besmet zijn, dienen strikte isolatierichtlijnen te worden gevolgd. Deze staan weergegeven op de website van onder andere het RIVM. Zorgpersoneel is aangegeven dat indien zij verkoudheidsklachten en koorts hebben, zij thuis dienen te blijven. Verder is reizen naar het buitenland voor zorgpersoneel niet toegestaan. Instellingen en bedrijven die behoren tot de essentiële infrastructuur van Nederland hebben vergelijkbare richtlijnen vanuit de overheid gekregen. De regie over de verdeling van patiënten en middelen ligt momenteel bij het Landelijk netwerk Acute Zorg (LNAZ) in samenwerking met de Regionale Overleggen Acute Zorg (ROAZ).

Evenementen

Momenteel worden alle evenementen waar 100 mensen of meer op af zouden komen verboden. Deze situatie zal tot minimaal 31 maart 2020 van kracht zijn. Feitelijk betekent dit dat alle evenementen tot 6 april verboden worden.

Wat zijn de verwachtingen voor de langere termijn?

Meest voor de hand liggend is een scenario waarbij de piek van de Pandemie afvlakt. De overheid zet momenteel in op dit scenario. Alle maatregelen van de overheid zijn hierop gericht. Hierdoor ontstaat geen tekort in de medische behandelcapaciteit. Hoewel deze wel onder druk komt te staan. Met name vanwege beschikbare beademingsplaatsen. Daarnaast wordt er een stevig beroep gedaan op de inzetbaarheid van zorgpersoneel. De piek van aantal besmette personen zal naar verwachting ergens in de maand mei bereikt worden in dit scenario.

Worst case scenario is dat de piek toch de medische capaciteit in Nederland ver overvraagd. In dit scenario is een totale lock down van de samenleving niet ondenkbeeldig. De overheid zal in dit geval verstrekkende maatregelen nemen om de volksgezondheid zo veel mogelijk te waarborgen. Openbare orde problemen zijn in dit scenario een reëel probleem. Vooralsnog ziet het er niet naar uit dat dit scenario zich gaat ontvouwen.

Best case scenario is dat dit nieuwe virus zich gedraagt vergelijkbaar aan de seizoen-griep en uit gaat doven naarmate de temperaturen stijgen.

Geopolitieke gevolgen

Momenteel zien we dat het aantal besmettingen in China lijkt af te nemen. Japan heeft een relatief vlakke curve qua aantallen besmettingen. De cijfers uit China worden overigens in twijfel getrokken. Italië en Spanje zijn het zwaarst getroffen in Europa. Spanje lijkt hierbij, ondanks een totale lock down, de situatie niet onder controle te krijgen. Hier is een steilere curve in de stijging van besmettingen te zien dan in China.

De Verenigde Staten worden momenteel hard getroffen. Het politieke debat in dit land verhardt. Uitspraken van politici dat de economie snel weer moet gaan draaien staan haaks op uitspraken van andere politici dat gezondheid prioriteit moet krijgen. Omdat het zorgsysteem in de Verenigde Staten niet voor iedereen beschikbaar is ligt een snelle stijging van besmettingen en dodelijke slachtoffers in de lijn der verwachtingen. Daarnaast heeft de verenigde Staten een exportverbod aangekondigd op alle beschikbare medische hulpmiddelen die in dit land gemaakt worden. Inmiddels heeft de Amerikaanse ambassadeur in Groot Brittannië Woody Johnson China beschuldigd van het onnodig in gevaar brengen van de wereld door niet de juiste maatregelen te nemen bij de uitbraak van SARS-CoV-2. Hij roept landen op om de relatie met China na de crisis te heroverwegen.

Het feit dat landen als de verenigde Staten en Brazilië de economie niet al te lang lijken te willen stilleggen maakt het aannemelijk dat de uitbraak in deze landen doen versnellen. Onrust in deze samenlevingen is niet uit te sluiten. Bekend is dat in dit soort situaties politieke leiders mogelijk buitenlandse conflicten uitvergroten om de binnenlandse politieke situatie te stabiliseren. Het is niet te beoordelen welke gevolgen er uiteindelijk zullen optreden maar dat er een onrustige situatie wereldwijd zal blijven bestaan ook na de initiële crisis ligt wel in de lijn der verwachtingen.

Veel medicatie, (half)fabricaten maar ook diensten worden door westerse landen betrokken uit landen als India en China. Doordat een deel van de productie stil is komen liggen, maar ook door de knelpunten in de logistieke lijnen kan betekenen dat bedrijven en landen deze manier van produceren heroverwegen. Terughalen van medicijnproductie en maakindustrie is in deze niet ondenkbaar.

Advies nodig?

Indien u advies nodig heeft inzake het Coronavirus en de gevolgen voor uw organisatie, dan staan wij u graag te woord. U kunt bellen met 0341 – 700 283.

.

Belangrijke links: